Từ 24m² được bố trí năm 1977 đến khối tài sản tranh chấp

Muốn nhìn nhận khách quan vụ việc tại 333 Giảng Võ, trước hết phải trở lại nguồn gốc hình thành tài sản.

Theo tài liệu hồ sơ, ông Nguyễn Xuân Cưu nguyên là lái xe thuộc Văn phòng Bộ Văn hóa - Thông tin. Năm 1977, ông được cơ quan bố trí sử dụng một gian nhà cấp 4 tại kho H10, sau này được xác định là số 333 Giảng Võ, với diện tích ban đầu 24m².

Đây không chỉ là lời trình bày đơn phương của ông Cưu.

Giấy xác nhận ngày 31/8/2006 của Văn phòng Bộ Văn hóa - Thông tin thể hiện ông Cưu được Bộ bố trí sử dụng gian nhà cấp 4 tại kho H10 từ năm 1977, diện tích nhà 24m², trên diện tích đất thực tế sử dụng 112m²; gia đình đã ở ổn định từ năm 1977.

Tiếp đó, Công văn số 397/VP-QT ngày 6/9/2006 đưa ông Cưu vào danh sách các hộ được đề nghị chuyển giao để thực hiện việc bán nhà theo Nghị định 61/CP. Tài liệu liên quan nhà số 333 Giảng Võ ghi người sử dụng là Nguyễn Xuân Cưu, diện tích sử dụng 112m².

Như vậy, ít nhất có một vấn đề cần được nhìn nhận rõ ràng: 24m² nhà ban đầu có nguồn gốc gắn trực tiếp với việc cơ quan Nhà nước bố trí cho ông Nguyễn Xuân Cưu.

Quá trình sử dụng sau đó, diện tích thực tế được mở rộng và hình thành công trình có giá trị lớn hơn. Chính từ đây phát sinh những vấn đề phức tạp liên quan đến phần diện tích cơi nới, giá trị công trình, công sức đóng góp và quyền lợi của những người liên quan.

Bởi vậy, sẽ thiếu toàn diện nếu coi toàn bộ nhà đất 333 Giảng Võ là một khối tài sản có cùng nguồn gốc pháp lý. Cần bóc tách phần tài sản ban đầu, phần diện tích mở rộng, giá trị công trình trên đất và công sức đóng góp của từng người.

Hai bản án và hai cách giải quyết khác nhau

Ngày 16/7/2021, TAND quận Đống Đa ban hành Bản án sơ thẩm số 579/2021/HNGĐ-ST.

Một nội dung đáng chú ý là cấp sơ thẩm xác định 24m² có nguồn gốc được Bộ Văn hóa - Thông tin bố trí cho ông Cưu là tài sản của ông; phần diện tích khoảng 85,2m² được cơi nới thêm và giá trị căn nhà xây dựng trên đất được xác định là tài sản chung.

Bản án sơ thẩm khi đó giải quyết theo hướng giao nhà đất cho ông Cưu quản lý, sử dụng và ông Cưu có nghĩa vụ thanh toán giá trị phần tài sản bà Nghiêm Thị Hạnh Thu được hưởng.

Sau khi có kháng cáo, ngày 27/1/2022, TAND thành phố Hà Nội xét xử phúc thẩm và ban hành Bản án số 08/2022/HNGĐ-PT.

Đáng chú ý, việc giao tài sản bằng hiện vật tại cấp phúc thẩm lại được giải quyết theo hướng khác: nhà đất được giao cho bà Thu và xác định nghĩa vụ thanh toán giá trị tài sản cho ông Cưu.

Sự thay đổi này có ý nghĩa rất lớn.

Bởi trong một tranh chấp nhà đất có giá trị lớn, câu chuyện không đơn thuần nằm ở việc một người “được bao nhiêu tiền”, mà còn là ai có căn cứ pháp lý và thực tế để được tiếp tục quản lý, sử dụng chính tài sản đang tranh chấp.

Và chính cách giải quyết tại hai cấp xét xử sau đó đã được đặt dưới sự xem xét của thủ tục giám đốc thẩm.

Bước ngoặt từ Quyết định giám đốc thẩm

Ngày 22/11/2023, TAND cấp cao tại Hà Nội ban hành Quyết định giám đốc thẩm số 27/2023/HNGĐ-GĐT, chấp nhận kháng nghị của Viện trưởng VKSND cấp cao tại Hà Nội; hủy Bản án phúc thẩm số 08/2022/HNGĐ-PT và Bản án sơ thẩm số 579/2021/HNGĐ-ST, giao hồ sơ cho TAND quận Đống Đa giải quyết lại theo thủ tục sơ thẩm.

Điều đáng nói không chỉ là việc cả hai bản án đều bị hủy, mà còn nằm ở những vấn đề cấp giám đốc thẩm đặt ra.

Theo tài liệu hồ sơ, cấp giám đốc thẩm ghi nhận việc xác định 24m² là tài sản riêng của ông Cưu là có căn cứ.

Đối với phần diện tích khoảng 85,2m² được cơi nới thêm và giá trị căn nhà, hướng xem xét là tài sản chung.

Nhưng một điểm rất đáng chú ý khác là tỷ lệ phân chia tài sản chung.

Trước đó, phần tài sản chung từng được xác định theo tỷ lệ ông Cưu 40%, bà Thu 60%. Cấp giám đốc thẩm cho rằng cách phân chia này gây thiệt hại đến quyền lợi của ông Cưu.

Một lập luận đáng lưu ý được đặt ra: nếu không có 24m² ban đầu được bố trí cho ông Cưu thì cũng không có nền tảng để hình thành khối tài sản sau này.

Từ những yếu tố đó, quyết định giám đốc thẩm nhận định theo hướng cần xem xét để ông Cưu được hưởng 60% giá trị tài sản chung, bà Thu 40% mới phù hợp.

Đây rõ ràng là vấn đề có ảnh hưởng trực tiếp và rất lớn đến quyền lợi tài sản của ông Nguyễn Xuân Cưu.

Ai có căn cứ để được giao nhà bằng hiện vật?

Một câu hỏi khác không thể bỏ qua là cuối cùng ai sẽ được nhận nhà đất 333 Giảng Võ để quản lý, sử dụng?

Cấp sơ thẩm năm 2021 từng giao nhà cho ông Cưu.

Cấp phúc thẩm năm 2022 lại giao cho bà Thu.

Nhưng theo tài liệu hiện có, khi xem xét giám đốc thẩm, nhiều yếu tố tiếp tục được đặt lên bàn cân: ông Cưu là người được bố trí 24m² ban đầu; tên ông xuất hiện trong hồ sơ của cơ quan quản lý liên quan đến chính sách mua nhà; trong khi bà Thu không phải người ban đầu được cơ quan bố trí nhà.

Đáng chú ý, Quyết định giám đốc thẩm được phân tích theo hướng cần tạm giao nhà cho ông Cưu quản lý, sử dụng.

Điều đó cho thấy quyền lợi mà ông Cưu đang đề nghị bảo vệ không phải một yêu cầu không có căn cứ trong hồ sơ.

Ngược lại, chính những nhận định của cấp giám đốc thẩm là cơ sở quan trọng đòi hỏi những vấn đề này phải được xem xét đầy đủ khi xét xử lại.

Giấy viết năm 1990 và giao dịch 5 tỷ đồng năm 2005 cần được làm rõ

Để bảo đảm khách quan, cũng phải nhìn nhận rằng hồ sơ vụ án còn tồn tại những chứng cứ cần tiếp tục được đánh giá.

Trong đó có giấy viết ngày 27/8/1990 được phía bà Thu sử dụng để cho rằng ông Cưu đã cho hoặc giao nhà đất cho bà Thu và các con.

Tuy nhiên, vấn đề đặt ra là nếu giấy này đã làm phát sinh việc chuyển giao hoàn toàn quyền đối với nhà đất, thì tại sao nhiều năm sau, đặc biệt vào năm 2006, cơ quan quản lý vẫn xác định ông Cưu là người sử dụng nhà và đưa ông vào hồ sơ liên quan đến chính sách bán nhà?

Đây là mâu thuẫn chứng cứ cần được Tòa án làm rõ thay vì suy đoán theo bất kỳ hướng nào.

Tương tự là giao dịch được cho là phát sinh năm 2005.

Theo hồ sơ, bà Thu khai đã bán toàn bộ nhà đất cho con gái là chị Nguyễn Mai Anh với giá 5 tỷ đồng bằng giấy viết tay.

Nếu giao dịch này tiếp tục được viện dẫn, hàng loạt câu hỏi phải được trả lời: 5 tỷ đồng được thanh toán khi nào, bằng hình thức nào? Có chứng từ, biên nhận hay người làm chứng độc lập hay không? Nguồn tiền của người mua được chứng minh thế nào? Sau giao dịch, ai quản lý tài sản? Và quan trọng hơn, tại thời điểm đó, một mình bà Thu có quyền định đoạt toàn bộ nhà đất hay không?

Theo hồ sơ phân tích, Bản án sơ thẩm năm 2021 không chấp nhận yêu cầu công nhận giao dịch này; cấp phúc thẩm cũng không chấp nhận kháng cáo của chị Mai Anh đối với nội dung liên quan.

Những vấn đề ấy càng cho thấy vụ án cần sớm được đưa trở lại quá trình xét xử để chứng cứ được kiểm tra công khai, toàn diện.

Vì sao vụ án vẫn chưa được xét xử lại?

Đây có lẽ là câu hỏi đáng quan tâm nhất ở thời điểm hiện nay.

Quyết định giám đốc thẩm được ban hành ngày 22/11/2023.

Theo tài liệu hồ sơ, ngày 2/1/2024, TAND quận Đống Đa đã thụ lý lại vụ án. Sau đó hồ sơ được đưa lên cấp trên để xem xét.

Đáng chú ý, đến ngày 13/3/2026, Phiếu chuyển đơn của Trung ương Hội Cựu chiến binh Việt Nam vẫn phản ánh việc vụ án chưa được đưa ra xét xử lại.

Như vậy, hơn hai năm kể từ thời điểm có quyết định giám đốc thẩm hủy án, câu chuyện không còn chỉ là tranh chấp xem ông Cưu hay bà Thu được hưởng bao nhiêu phần tài sản.

Một vấn đề khác cần được quan tâm là quá trình giải quyết vụ án đang ở đâu và vì sao kéo dài?

Hồ sơ hiện do cơ quan nào quản lý?

Việc chuyển hồ sơ lên cấp trên dựa trên văn bản tố tụng nào?

Có quyết định tạm đình chỉ vụ án hay không?

Nếu có, căn cứ là gì và các đương sự đã được thông báo đầy đủ chưa?

Nếu không có quyết định tạm đình chỉ thì vì sao một vụ án đã được cấp giám đốc thẩm hủy án, giao xét xử lại vẫn chưa tiếp tục được giải quyết?

Có hay không văn bản tố tụng mới làm thay đổi hiệu lực của Quyết định giám đốc thẩm số 27/2023/HNGĐ-GĐT?

Đó là những câu hỏi chính đáng cần được các cơ quan có thẩm quyền làm rõ bằng văn bản.

Không để quyền lợi của đương sự bị “treo” cùng hồ sơ

Không ai có quyền khẳng định trước ông Nguyễn Xuân Cưu sẽ thắng kiện. Phán quyết cuối cùng phải thuộc về Tòa án trên cơ sở xem xét khách quan, toàn diện chứng cứ và tranh tụng theo quy định pháp luật.

Nhưng cũng không thể bỏ qua một thực tế: hồ sơ hiện có những tài liệu và nhận định tố tụng quan trọng theo hướng bảo vệ một phần đáng kể quyền lợi của ông Cưu.

Nguồn gốc 24m² đã được cơ quan quản lý Nhà nước xác nhận; cấp giám đốc thẩm đánh giá việc xác định đây là tài sản riêng của ông Cưu là có căn cứ.

Tỷ lệ chia phần tài sản chung 40% cho ông Cưu, 60% cho bà Thu đã bị cấp giám đốc thẩm chỉ ra là gây thiệt hại cho ông Cưu và nhận định theo hướng cần xem xét tỷ lệ 60% – 40%.

Việc giao nhà bằng hiện vật cũng được đặt lại theo hướng có lợi đáng kể cho ông Cưu.

Bởi vậy, điều ông Nguyễn Xuân Cưu cần lúc này trước hết không phải là một sự “ưu ái” trong xét xử, mà là quyền được vụ án của mình tiếp tục giải quyết khách quan, kịp thời và đúng trình tự pháp luật.

Một vụ án kéo dài càng lâu thì hệ quả không chỉ nằm ở giá trị tài sản. Đó còn là thời gian, công sức, đời sống và quyền lợi của những con người đang chờ đợi một phán quyết cuối cùng.

Sau Quyết định giám đốc thẩm số 27/2023/HNGĐ-GĐT, các vấn đề trọng tâm của vụ án đã được đặt lại.

Vì thế, dư luận có quyền kỳ vọng cơ quan tiến hành tố tụng có thẩm quyền sớm làm rõ tình trạng pháp lý của hồ sơ, thông tin minh bạch cho các đương sự và đưa vụ án trở lại quá trình giải quyết theo đúng quy định.

Công lý không đồng nghĩa với việc phải xử thắng cho một bên. Nhưng công lý trước hết đòi hỏi mọi bên phải được tạo điều kiện thực hiện đầy đủ quyền tố tụng, chứng cứ phải được xem xét khách quan và một vụ án đã có quyết định hủy án để xét xử lại không thể bị kéo dài mà đương sự không được biết rõ căn cứ.

Đối với ông Nguyễn Xuân Cưu, sau hành trình tranh chấp kéo dài nhiều năm, điều cần thiết nhất lúc này là một quá trình tố tụng minh bạch và một phán quyết cuối cùng dựa trên chứng cứ.

Nhà đất 333 Giảng Võ cuối cùng thuộc quyền quản lý, sử dụng của ai; ông Cưu được hưởng bao nhiêu; bà Thu được hưởng bao nhiêu – Tòa án sẽ phán quyết. Nhưng trước khi có phán quyết ấy, quyền được xét xử và quyền được bảo vệ lợi ích hợp pháp của mọi đương sự cần phải được bảo đảm.

Chúng tôi sẽ tiếp tục thông tin về vụ việc khi có phản hồi chính thức từ các cơ quan có thẩm quyền.