"Nụ cười chiến thắng". Ảnh tư liệu.

Năm 1968, giữa một phiên tòa của chính quyền Sài Gòn, hình ảnh cô gái trẻ Võ Thị Thắng với nụ cười bình thản sau khi nhận bản án 20 năm tù khổ sai đã trở thành một biểu tượng đặc biệt của ý chí và niềm tin.

Bức ảnh ấy được một phóng viên người Nhật ghi lại sau phiên xử, khi bà Võ Thị Thắng mới 23 tuổi. Nụ cười không khuất phục trước án phạt nặng nề sau này được biết đến với tên gọi “Nụ cười chiến thắng”, trở thành hình ảnh biểu tượng về tinh thần yêu nước bất khuất, không run sợ trước kẻ thù của một thế hệ thanh niên anh dũng, sẵn sàng hy sinh cho Tổ quốc.

Bà Võ Thị Thắng sinh ngày 10/1/1945 tại xã Tân Bửu, huyện Bến Lức, tỉnh Long An. Trưởng thành trong những năm tháng đất nước chiến tranh, bà sớm tham gia hoạt động cách mạng và trở thành một nữ chiến sĩ hoạt động trong lòng đô thị Sài Gòn.

Tháng 7/1968, bà Võ Thị Thắng được giao nhiệm vụ ám sát Trần Văn Đỗ, người được cho là “mật vụ chỉ điểm” tại quận 6. Trong khi thực hiện nhiệm vụ, bà không may bị địch bắt. Sau đó, người con gái ở tuổi xuân thì ấy phải trải qua những ngày tháng tù đày, chịu sự tra tấn dã man.

Bà Võ Thị Thắng (bìa phải) cùng các bạn tù chính trị nữ trong đợt trao trả tù binh tại Lộc Ninh tháng 4/1974.. Ảnh tư liệu.

Tuy nhiên, những thử thách khắc nghiệt trong nhà tù không thể làm mất đi ý chí đấu tranh và khí tiết của người chiến sĩ cách mạng. Bà Võ Thị Thắng vẫn giữ vững tinh thần kiên cường, bất khuất trước kẻ thù.

Ngày 2/8/1968, Võ Thị Thắng bị đưa ra trước Tòa án quân sự mặt trận 3 vùng chiến thuật của chính quyền Sài Gòn.

Theo tư liệu, suy nghĩ đầu tiên của bà Võ Thị Thắng trước khi ra tòa là phải xuất hiện thật đàng hoàng, từ thái độ đến trang phục. Bà thích màu đen, màu áo của quê hương, màu áo bà ba Nam Bộ, cũng là màu áo của người chiến sĩ cách mạng mà bà yêu tha thiết.

Buổi sáng trước ngày xét xử, bà mượn chiếc áo bà ba đen của một bạn tù chính trị mặc vào rồi bước ra xe. Qua ô kính nhỏ, bà nhìn thấy thấp thoáng những cánh đồng lúa chín, những xóm nhà và rặng dừa xanh thẳm. Khung cảnh quê hương bình dị khiến bà nhớ về gia đình, nhớ ba, nhớ má, nhớ bà con và đồng đội.

Chiếc xe dừng bánh. Giữa hai quân cảnh mang súng đứng hai bên, Võ Thị Thắng bình thản bước xuống, khẽ gật đầu chào bà con.

Sau 15 phút nghị án, tòa tuyên án Võ Thị Thắng 20 năm khổ sai. Trước bản án nặng nề, bà vẫn giữ nụ cười bình thản và nói: “Liệu chính quyền các ông có tồn tại 20 năm để bỏ tù tôi không?”.

Câu nói ấy cùng hình ảnh nụ cười rạng rỡ, hiên ngang của cô gái trẻ đã được một phóng viên người Nhật Bản ghi lại. Bức ảnh sau này được biết đến với tên gọi “Nụ cười chiến thắng”.

Biên tập viên Hương Tuấn Vũ của Đài Giải phóng đã phỏng vấn Võ Thị Thắng khi bà vừa được thả tại sân bay Lộc Ninh năm 1974.. Ảnh tư liệu.

Không chỉ trở thành biểu tượng về ý chí bất khuất của người chiến sĩ cách mạng Việt Nam trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, hình ảnh Võ Thị Thắng với nụ cười trước bản án 20 năm tù còn trở thành nguồn cảm hứng cho nhiều sáng tác văn học, nghệ thuật trong và ngoài nước lúc bấy giờ.

Ngày 7/3/1974, bà Võ Thị Thắng và nhiều chiến sĩ cách mạng khác đã được trả tự do theo hiệp định Paris.

Người góp phần đưa hình ảnh Việt Nam ra thế giới

Sau ngày đất nước thống nhất, bà Võ Thị Thắng tiếp tục tham gia công tác trong nhiều lĩnh vực. Bà từng giữ các cương vị: Phó Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, Chủ tịch Hội Hữu nghị Việt Nam - Cuba, Đại biểu Quốc hội các khóa IX, X, XI; Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa VIII, IX.

Đặc biệt, trong giai đoạn giữ cương vị Tổng cục trưởng Tổng cục Du lịch Việt Nam, bà tham gia công tác quản lý, quảng bá hình ảnh đất nước, thúc đẩy hoạt động đối ngoại và phát triển ngành du lịch trong thời kỳ đổi mới.

Và sau này, khi ở cương vị là Tổng cục trưởng Tổng cục Du lịch, bà Võ Thị Thắng vẫn luôn thể hiện khí phách "dám nghĩ dám làm" của một người con gái gan dạ năm xưa.. Ảnh tư liệu.

Những người từng làm việc cùng bà sau này vẫn nhắc đến sự gần gũi, tình cảm phía sau hình ảnh một nữ chiến sĩ từng được xem là biểu tượng thép. .

Bà Võ Thị Thắng qua đời lúc 8h20 ngày 22/8/2014 tại TP.HCM, hưởng thọ 69 tuổi. Nhà thơ Trần Quang Long từng viết: “Chị là con người mang tên Chiến Thắng/ Đã sinh ra và lớn lên từ mùa thu cách mạng/ Hai ba năm rực rỡ chiến công/ Đã nở nụ cười tươi như một đóa hồng”. Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, hình ảnh người con gái với “Nụ cười chiến thắng” vẫn vẹn nguyên trong ký ức dân tộc.

Cuộc đời Võ Thị Thắng là câu chuyện về một thế hệ đã gửi tuổi xuân vào những năm tháng gian khó, sẵn sàng chịu đựng hy sinh để bảo vệ lý tưởng mình lựa chọn. Nụ cười năm ấy không chỉ ghi dấu một khoảnh khắc lịch sử, mà còn trở thành biểu tượng của lòng yêu nước, khí phách và tinh thần bất khuất, những giá trị vẫn còn sống mãi với thời gian.